Het is langgeleden dat ik een roman van Maarten ’t Hart heb gelezen. Mijn herinneringen zijn positief. Toch had ik moeite met de eerste hoofdstukken van De nachtstemmer, zijn jongste boek. Stijl, woordkeus en zinsopbouw zijn onmiskenbaar. Veel toepasselijke citaten uit de Bijbel en psalmen wisselen elkaar af. Interessant en soms irritant. Eenmaal goed opdreef heb ik het in één adem uitgelezen.


Orgelstemmer Gabriel Pottjewijd uit Heiligerlee is een internationaal erkend vakman. Het enige waarin hij uitblinkt. Zijn arbeid voltrekt zich meestal in anonimiteit. Bij het stemmen laat hij zich door een lokale hulp assisteren. Een saai klusje waarbij op commando slechts één toets moet worden ingedrukt.

Gabriel, die zich Gaby laat noemen, krijgt aan het eind van de tachtiger jaren de opdracht om een beroemd kerkorgel te stemmen in een Zuid – Hollands havenstadje. Vermoedelijk Maassluis. Gaby is weduwnaar en een saaie, grijze, onopvallende man. Een nerd. Zijn gedachten zijn levendig en bij vrijwel alles dat hij onderneemt, schiet zijn hoofd vol met Bijbelteksten, psalmen en liederen van Johannes de Heer. De orgelstemmer is duidelijk een alter ego van de schrijver.

“Dominees had ik ernaar gevraagd en steeds had ik het antwoord gekregen dat in het Mattheüsevangelie wordt gezegd: ‘Verscheidene vrouwen zagen dit van verre aan. Het waren zij die Jezus van Galilea waren gevolgd om hem te dienen. Onder hen Maria Magdalena en Maria de moeder van Jacobus en Jozef en de moeder van de zonen Zebedeus.’”

In Gaby’s hoofd klinkt voortdurend klassieke muziek. Een onbenullig geluid of het miauwen van een kat zijn voldoende om in een lege kerk spontaan in gezang uit te barsten. Nu is alles anders vanwege Lanna, een autistisch meisje dat hem bij het stemmen bekwaam assisteert. “Toetsenindrukker”. Zij is de dochter van Gracinha, een beeldschone, Braziliaanse weduwe die bij hem onverwachte gevoelens en twijfels naar boven brengt. Is zij zo aardig voor hem omdat hij goed met Lanna over weg kan?

De bonkige mannen uit het bekrompen havenstadje proberen de weduwe te versieren. Tevergeefs. Grancinha was ooit getrouwd met een zeekapitein afkomstig uit Maassluis. Onder de bewoners “hier ter stede” heersen vreemde gebruiken. Pesten, elkaar voor de gek houden en akelige briefjes sturen.

Gaby logeert in het Zeemanshuis, een bedompt etablissement. Hij logeert in een schamel kamertje met een bed waarin je doorzakt tot op de plankenvloer. Boetekees is de stugge uitbater en draagt een bril zonder glazen. Een roodharige vrouw bereidt een vga’tje: vlees, groente en aardappelen. Zijn komst is Gaby al vooruitgesneld. Men weet wat hij komt doen. Nu hij er toch is, wacht er nog een tweede orgel in een andere kerk op hem. De lezer wordt stapsgewijs ingewijd in de mysterieuze wereld van het kerkorgel.

“Niet onbegrijpelijk, want dan klinkt een orgel iets mooier, maar voor een stemmer is zo’n tertsopstelling lastiger dan een chromatische of, bij pijpen die in het zicht staan, een piramide opstelling. (…) Om vijf uur – graag was ik overigens nog een poosje doorgegaan – zei de moeder: ‘Nu is het genoeg geweest. Wij naar huis. Jij tevreden over mijn dochter?’”

Het verhaal krijgt thrillerachtige wending als Gaby door een onbekende vijand in de Maas wordt geduwd. De toeschouwers op de kant steken geen hand uit. Het water is koud. Op het oppervlak drijft vette motorolie. Uiteindelijk wordt hij toch gered. De weduwe voorziet hem van een warme douche en (te ruime) kleren van haar overleden echtgenoot. Ziet zij echt wat in hem of gebruikt zij Gaby slechts om het achterdochtige havenstadje definitief te verlaten, samen met Lanna die dan zijn vaste assistent kan worden?

“”Het vroor licht toen ik om half zes het Zeemanshuis verliet. Het leek aangenaam koud, maar over de Havenkom sloop een gure noordoostenwind. Als Grancinha haar voordeur opende, zou hij pal in haar gezicht blazen.”


nachtstemmer2
  Aanrader. Veel leesplezier!

De nachtstemmer – Maarten ‘t Hart | De Arbeiderspers, gebonden 315 blz. € 21,99

daanleest2018k

Archief Daan Leest

Lees hier alle vorige edities.

Adres

Parkstraat 38
1791 CB  Den Burg - Texel
Tel. (0222) 312 495
info@nautaboek.nl

Openingstijden

Ma t/m vr
9.00 -18.00 uur
Za 9.00 - 17.00 uur