daan-leest-g

 

Een meesterwerk, een meesterlijke roman. Dat zijn de kwalificaties in de landelijke pers voor De Horizon van de Poolse auteur Wiesław Myśliwski (1932). Dat prikkelde mijn belangstelling en ik ontdekte dat er van deze schrijver al eerder drie boeken in Nederland verschenen over het verdwijnende boerenleven op het Poolse platteland: Over het doppen van bonen, Steen op steen en De laatste hand. Alleen de tweede titel kwam mij bekend voor.

Ondanks mijn lange loopbaan in het boekenvak, schaam ik mij daar niet voor. “Wat je weet is slechts een druppel, wat je niet weet is een oceaan.” Het werk van Myśliwski is autobiografisch en gaat over het leven van zijn familie in en na de Tweede Wereldoorlog. De verteller is de fantasierijke en hoogbegaafde Piotr die met zijn ouders bij zijn grootouders en een aantal ooms en tantes woont in oude boerderij. Met het gebruikelijke kleinvee, maar ook drie koeien en een kalfje, die door hem worden gehoed. Hij begeleidt ze elke dag naar een gezamenlijk weiland, waar ook andere jongens hun koeien heenbrengen.

Piotr heeft een hondje, Raafje dat de koeien opdrijft naar het land. Op een dag verdwijnt Raafje. Als hij opeens terugkeert naar de boerderij, blijkt dat zijn rechteroog is uitgestoken. Oom Wladek steekt een woedende tirade af: “Hij zal die hoerenzoon die dat heeft gedaan doodslaan!”

Maar Raafje schudde alleen maar wat met zijn kop tussen ooms knieën, probeerde zich los te maken, piepte wat zonder te begrijpen waarom oom zo kwaad was, want hij, Raafje, zou blij willen zijn dat hij weer terug was. Tante Marte smeekte: ‘Kwel hem niet zo, Wladziu.’Tante Jadwina vroeg: ‘Wladek, laat hem toch met rust. Och het is goed dat hij terug is. Met één of twee ogen, het is en blijft dezelfde Raafje.’ Mijn moeder vroeg: ‘Wat heb je toch in je domme hoofd gehaald? Het is een hond, maar het beestje is slimmer dan jij.’ Totdat opa uiteindelijk op zijn knieën sloeg: ‘Laat hem! Zie je dan niet dat die hond het ook niet weet?’”

Zo maakt hij kennis met een wereld die hem vormt en in zijn verdere leven altijd op de achtergrond meespeelt. Deze belevenissen eindigen als in de laatste dagen van de oorlog het front steeds dichterbij komt. Piotr, zijn zieke vader en sloverige moeder evacueren naar een kleine stad. Ze worden ondergebracht bij de mooie en mysterieuze dames Poncka, bij wie je nog wel iets meer kunt leren dan het dansen van de tango…

Wat maakt dit boek zo bijzonder? Er gebeurt weinig schokkends, er is geen spanningsboog en ook geen ontknoping. Het verhaal kabbelt voort en schijnbaar onbenullige zaken worden breed uitgemeten. De kracht schuilt in de verteltrant en de stijl. De vorm is een lange monoloog die een vader tegen zijn zoon houdt. Piotr is die vader en zijn woorden komen als een waterval over de lezer heen. Hij verwisselt tijd, plaats en gebeurtenissen moeiteloos. Soms dreig je de draad kwijt te raken maar uiteindelijk is alles met elkaar verweven.

Myśliwski betovert je met zijn bloemrijke taal en trekt je woord voor woord en zin na zin binnen in een onbekende wereld, waarin universele waarden ons verbinden: onbezorgde kindertijd, liefde, mededogen en de eeuwige vragen over leven en dood. De Horizon maakte op mij een diepe indruk. Het bleek lastig om dat in deze column te verwoorden.

In Letter& Geest, de weekendbijlage van Trouw staat een interessant interview met de schrijver, waaruit ik graag citeer: “Bij mijn schrijven ga ik uit van hoe iemand een verhaal vertelt. Als ik iemand hoor praten dan luister ik niet naar wat hij zegt omdat ik denk te weten wat hij gaat zeggen, maar hóe hij het zegt. Een mens praat namelijk altijd buiten de tijd…”

Horizon
De horizon – Wiesław Myśliwski. Querido, gebonden 624 blz. € 27,99






















































 

















































 













































































































































































































































Archief Daan Leest

Lees hier alle vorige edities.

Adres

Parkstraat 38
1791 CB  Den Burg - Texel
Tel. (0222) 312 495
info@nautaboek.nl

Openingstijden

Ma t/m vr
9.00 -18.00 uur
Za 9.00 - 17.00 uur