daan-leest-g

 

HertmansHeb je nooit de behoefte gehad om zelf een boek te schrijven? Dat wordt mij wel eens gevraagd naar aanleiding van deze column. Nee, niet meer. In de tachtiger jaren wilde ik een sleutelroman schrijven over een frauduleuze Texelaar, die als directeur van een belangrijke, lokale onderneming zichzelf verrijkte. Desondanks was hij voor het bedrijf van grote waarde, maar zijn malversaties waren onaanvaardbaar. Wat bewoog hem? Dat wilde ik blootleggen, maakte een anagram van zijn naam en verzon pseudoniemen voor de andere karakters. Na enkele hoofdstukken liep ik vast, einde verhaal. Ik blader nog wel eens door die parmantige, gezwollen tekst en ben blij dat het daarbij is gebleven.

Dat kan ik dus niet. Toch heb ik in mijn leven veel geschreven en gepubliceerd: tien jaar een stekelige column in de Texelse Courant, korte verhalen, politieke beschouwingen, recensies, reportages en artikelen voor het allang verdwenen magazine Texel Gevoel. Korte baanwerk en middenafstand, maar absoluut geen adem voor een grote roman.

Daarom voel ik me nog steeds wat schuldig en ongemakkelijk wanneer ik in deze rubriek een boek bespreek. Juist omdat ik begrijp wat het vergt en als de schrijver erin is geslaagd om een uitzonderlijke prestatie te leveren, groeit mijn respect. In elke boekhandelaar – en veel lezers – schuilt vermoedelijk een gemankeerde auteur. Een miljoen Nederlanders dicht en schrijft, maar slechts weinigen worden gelezen.

Deze overwegingen hielden mij bezig na het lezen van een zeer bijzondere roman over de Eerste Wereldoorlog. Alweer een boek over deze afschuwelijke episode? Toch heeft de uitgever grote verwachtingen en stuurde de boekhandel een ongecorrigeerd leesexemplaar, somber uitgevoerd en met hier en daar nog een zetfoutje, maar daar lees je makkelijk overheen. Wat maakt dit boek anders dan al die andere oorlogsboeken?

Stefan Hertmans kreeg van zijn grootvader in de jaren tachtig vlak voor diens dood een paar volgeschreven, oude schriften. Jarenlang durfde hij die niet te lezen. Tot hij het wèl deed en onvermoede geheimen vond. Dat vormde de basis voor zijn boek Oorlog en terpentijn (De Bezige Bij, paperback 333 pagina's € 19,90 - verschijnt 29 augustus).

Al lezende wordt Hertmans deelgenoot van de armoedige kinderjaren van zijn grootvader in het Gent van voor 1900, zijn gruwelijke ervaringen als frontsoldaat in de Eerste Wereldoorlog, zijn jonggestorven grote liefde en zijn verdriet dat hij in zijn verdere leven sublimeerde in stille schilderkunst.

De stijl is dwingend als in een spannende thriller, maar ook poëtisch en onontkoombaar. Ik kon het niet laten liggen en werd diepgeraakt door het merkwaardige leven van die Belgische grootvader. Er staan veel Vlaamse en Franse woorden in die niet altijd worden vertaald, maar meestal voor zichzelf spreken. Het boek valt uiteen in twee delen. Het eerste is de speurtocht van de schrijver naar aanleiding van de cahiers. Hij bezoekt alle plaatsen en streken die er toe doen.

In het tweede deel voert hij zijn grootvader op als de verteller. Hertmans verplaatst zich in de man die grote invloed heeft gehad op zijn eigen leven. Met veel inlevingsvermogen en aangrijpend beschreven vertelt hij zonder vals sentiment over de hel van de loopgraven. Grootvader deed zijn plicht, werd onderscheiden en bleef wars van heldendom. Kunstschilder en soldaat.

" Ik zag mijn dode vader gebukt achter de Leuvense stoof zitten, de zwartgerande vingernagels van zijn slanke handen, zijn lichte wenkbrauwen. Ik dacht net dat ik zijn gezicht uit mijn geheugen zou kunnen tekenen, toen enkele ogenblikken later de hel losbarstte."

Archief Daan Leest

Lees hier alle vorige edities.

Adres

Parkstraat 38
1791 CB  Den Burg - Texel
Tel. (0222) 312 495
info@nautaboek.nl

Openingstijden

Ma t/m vr
9.00 -18.00 uur
Za 9.00 - 17.00 uur